fbpx
 

Sudeći po  medijima žene na Balkanu žive samo na estradi

Prof. dr Dubravka Valić Nedeljković

Dubravka Valic Nedeljkovic200x250Mnogobrojna mediska istraživanja u poslednjih više od četvrt veka na balkanskom, ali i na međunarodnom nivou, ukazuju na isti fenomen a to je da mediji smatraju da žene nisu kredibilan izvor informacija.

Mnogobrojna mediska istraživanja u poslednjih više od četvrt veka na balkanskom, ali i na međunarodnom nivou, ukazuju na isti fenomen a to je da mediji smatraju da žene nisu kredibilan izvor informacija. Istovremeno one su od druge polovine dvadesetog veka dominantne kao proizvođači sadržaja u masmedijskoj sferi, češće doduše kao prezenterke i izveštačice nego kao urednice i menadžerke. Međutim na žalost ulazak žena u medijske profesije nije automatski značilo i promenu uređivačkih politika ka većoj vidljivosti žena u medijima, već je samo doprinelo smanjenju nadnice za rad u medijskoj industriji.

Svi dosadašnji Globalni medijski monitorinzi (GMMP), koji se, da podsetimo, rade svakuih pet godina, započeti još 1995, a poslednji je rađen 2015, kada je u istraživanju učestvovalo 114 zemalja u svetu, “pokazuje da je svet u vestima uglavnom svet muškaraca. Dvadeset godina od prvog GMMP, ispostavlja se da izazovi seksizma, rodnih stereotipa i predrasuda u informativnom svetu odolevaju vremenu, prostoru i platformama. Ali, ima i primera napretka prema rodno pravednijim medijima (...) Žene su 2015 nešto češće pravile vesti, ali su i dalje vesti retko bile o njima” (Snježana Milivojević).

Monitoring javnih servisa u Srbiji Novosadske novinarske škole (2016) na korpusu od 2000 sati analiziranog programa u toku šest istraživačkih meseci pokazao je da su u ukupnom korpusu (dakle i u informativnom i u kulturno-obrazovnom i u zabavnom i u sportskom programu) žene subjekti informacija na Radio-televiziji Srbije (RTS) 21 posto, a na Radio-televiziji Vojvodine 20 posto, pri čemu prema važećem popisu stanovništva Srbije 51,3 posto (2014) su žene.

U vreme predizborne kampanje iste godine (2016) uprkos kvotama po kojima je na izbornim listama svaka četvrta osoba morala biti žena u medijima su kandidatkinje bile prisutne samo 15 posto u informativnim emisijama RTS i 14 posto u RTV-u. Ukoliko se pogledaju rezultati ukupne dužine tonskih inserata objavljenih tokom kampanje u oba javna servisa je to svega 18 posto nasuprot 82 posto vremena koliko je posvećeno direktom govoru kandidata. Veoma slični rezultati dobijeni su i izborne 2017, ali i u prethodnim izbornim ciklusima od 1996 pa na ovamo od kada NNŠ sistematično prati izveštavanje medijima o svim predizbornim kampanjama (lokalni, pokrajinski, parlamentarni, predsednički i za članove nacionalnih saveta nacionalnih manjina) izbornom danu i postizbornim dešavanjima. 

I kada govore u medijima žene se ne bave pitanjima iz oblasti rodne ravnopravnosti. Na primer u uzorku za istraživanje uređivačkih politika tokom praćenja predizborne kampanje 2008 u elektronskim i štampanim medijima nije identifikovan ni jedan primer da je kandidatkinja govorila o ovim pitanjima. To u potpunosti odgovara i rezultatima GMMP 2015 prema kojima su žene na planetarnom nivou govorile o pitanjima posvećenim rodnoj ravnopravnosti u svega 3 posto slučajeva (Snježana Milivojević 2015).

Izvor: pexels.com

Rodni disbalans uočava se u Srbiji, a slično je i u drugim zemljama, još u sferi obrazovanja. Studije češće završavaju žene (58 posto), ali se one uglavnom opredeljuju za društveno-humanističke nauke (71 posto), a muškarci za tehničke nauke (65 posto). Ovaj rodni aspekt obrazovanja odslikava se i u medijima pa tako muškarci govore o takozvanim značajnim pitanjima kao što su ekonomija, politika, privreda, investicije, razvoj, a žene o obrazovanju, socijalnoj zaštiti i kulturi. Pa su tako u emisijama o kulturi i u RTV i u RTS žene 2016 bile subjekti čak u 45 posto slučajeva (Metropolis RTS, Folder kultura RTV), a muškarci u informativnim emisijama u prilozima o politici u RTV 85 posto, Pinku 84 posto, RTS 76 posto i N1 75 posto (NNŠ 2017). Dakle bez obzira da li su u pitanju javni servisi ili komercijalni mediji pa čak i oni koji se smatraju visokoprofesionalim, modernim sa uređivačkom politikom koja vodi računa o balansiranosti i nediskriminatornom odnosu prema marginalizovanim grupama (N1) i u tim programima žene kao izvori informacija, kao citirane osobe, su potpuno zanemarene.

Osim aktivistkinja iz ženskih nevladinih organizacija i istraživačica na akademskom i novinarskom nivou širom Balkana se bore za vidljivost žena u medijima i rodno senzibilisaniju uređivačku politiku. U Srbiji su veoma aktivne Tamara Skrozza, Jovana Gligorijević i druge. Za “Danas” Jovana Gligorijević ističe “Žena će se naći u medijima ako je gola i visoko seksualizovana ili ako je pretučena ili mrtva. To su dva osnovna tipa prikaza žena u medijima (2017).

Istraživanje Matice hrvatske pokazalo je da su 2009. na HTV-u izjave žena o nekom pitanju bile zastupljene sa samo 16,5 posto, na Novoj TV 21,8, a na RTL-u 21,4 posto.

U crnogorskim medijima prema mišljenju filozofkinje i feministkinje Kristine Bojanović “Žene najčešće imaju priliku da govore o ličnom iskustvu, o porodičnim pitanjima i slično, a u okviru rubrika u pojedinim časopisima, zauzimaju mjesto ‘ekspertkinja’ za kozmetiku, ishranu/dijete, recepte, uređenje doma, odgajanje i vaspitavanje djece. Uglavnom o onome što nema nikakav javni značaj, ili što bi moglo uticati na promjenu socio-političke klime u društvu (2015)“.

Istraživanja nevladine organiacije CURE iz BiH ističu “U medijima, reklamama, novinama, bilbordima, udžbenicima, TV emisijama, serijama, filmovima, animiranim filmovima, u komšiluku, na ulici, u pozorištima, kinima u porodici žene su gotovo uvijek prikazane uz svoju porodicu. U BiH medijima se ne prikazuju marginalizovane žene. U stripovima, video igricama, bajkama, crtanim filmovima skoro svi aktivni likovi su muškarci, dok su ženski likovi ti kojima treba pomoć i koje su pasivne”.

Jеdna od važnih oblasti vidljivosti i nediskriminatornog odnosa prema ženama je i upotreba rodno osetljivog jezika u javnoj sferi, posebno u medijima. Na zapadnom Balkanu, tačnije na području takozvanog BiH/CG/HR/SRB jezičkog prostora je različit odnos kako lingvista/lingvistkinja/zakonodavaca/obrazovnog sistema i medija prema primeni rodno osetljivog jezika. U Hrvatskoj je to oduvek deo uobičajne svakodnevne jezičke prakse, i rodno osetljiv jezik nije uopšte pitanje koje se postavlja u jezičkoj normi. U Crnoj Gori pitanje rodno senzitivnog jezika regulisano je Zakonom o rodnoj ravnopravnosti, i nepoštovanje rodno osjetljivog jezika prepoznato je kao diskriminacija i kažnjivo. Međutim u crnogorskim medijima nije i dalje sistemski prisutna rodno osetljiva jezička upotreba. Predsednica Odbora za rodnu ravnopravnost Crne Gore Nada Drobnjak u intervjuu za portalanalitika.me (4.11.2018) izjavila je:

“Mi, ako poznajemo naš jezik, ženama ćemo se obraćati u ženskom rodu i o njima govoriti u tom jezičkom rodu. Ali, svjedočimo da praksa nije takva. Moramo da razbijemo stereotipe i načine korišćenja tih izraza. Postoji zvanična obaveza da se koristi rodno senzitivni jezik, ali još uvjek ni institucije ni mediji to ne koriste dosljedno’, … , ‘frekvencija upotrebe ženskog roda je povećana ali je to nedovoljno’”.

U Srbiji nema konsenzusa o tome da li treba, ili ne, da jezik bude rodno senzitivan, ili je gramatički pristup po kojem je muški rod reprezentativan i za prirodni ženski rod norma koju valja bezrezervno poštovati i upotrebljavati. Mediji se ponašaju različito neki su dosledni ili u upotrebi (oni demokratičniji) ili u ignorisanju rodno senzitivnog jezika (konzervativniji) ili je sve ostavljeno ličnoj preferenciji samih novinara i novinarki. Kako god, podsetimo polemiku o rodno senzitivnoj jezičkoj upotrebi u srpskom jeziku otvorila je emerita, profesorka dr Svenka Savić sa Novosadskog univerziteta još osamdesetih godina dvadeseog veka i evo i nakon više od trideset godina ta polemika nije završena, niti je postignut profesionalni, ali i naučni, konsenzus o tom pitanju. Nažalost moramo napomenuti da je tu više reč o nacionalnom i političkom, nego o jezičkom i rodnom pitanju.

Šta je zajednički imenitelj svim istraživačkim rezultatima u poslednjih četvrt stoleća, uz male procentne napretke, ali ne tolike da bi promenili sliku o rodnom disbalansu u medijima Zapadnog Balkana. U svim medijskim rubrikama teme se sagledavaju najčešće iz muške perspektive; muškarci govore u svoje i u ime žena; o uspesima muškaraca izveštava se sa više pažnje; ženu kao subjekta informacije najčešće kvalifikuje njena reproduktivna uloga ili trenutna pozicija u javnoj vlasti koja je sama po sebi nosilac vesti; muškarci baštine uspeh žena za sopstvenu promociju; žene su neretko i kada su političarke na medijskim fotografijama prikazane seksistički, ne samo u tabloidima već i u uglednim medijima. Podsećamo na primer na vršioca dužnosti Predsednika Srbije Natašu Mićić (od 29.12.2002) čiju su fotografiju kako izlazi iz službenog automobila u kraćoj suknji (kolena i noge su u krupnom planu fotografije koju je snimio fotoreporter Miloš Cvetković) objavili mnogi mediji u Srbiji među kojima i ugledni “NIN” i “Politika”. Dakle u tom trenutku je bilo značajnije kakve noge ima ova političarka negoli koja je njena politčka orijentacija u kriznom periodu tada nove vlasti koja je svrgnula Slobodana Miloševića 2000-te godine.

Na kraju ovog tek osnovnog pregleda tema, istraživačkih podataka, vladajućih stavova i mišljenja o vidljivosti žene u medijima Zapadnog Balkana, sa svešću da je pregled potpuno manjkav i da su značajne teme ostale van ovog teksta, dakle tema “žena i mediji” nije ni izdaleka obrađena, a kamoli iscrpljena, ipak na kraju evo nekoliko najosnovnijih preporuka za bolju uređivačku praksu:

Važno je postići javni konsenzus o neophodnosti veće vidljivosti žene kao subjekta i izvora informacija, direktno citirane osobe u svim medijima kako štampanim, tako i elektronskim i novim digitalnim, posebno u vreme predizborne kampanje dati šansu kandidatkinjama da govore o sopstvenim stavovima i politikama koje zastupaju. Ukoliko su novinarima na raspolaganju dva podjednako kredibilna izvora informacija uvek prvo odabrati ženu, a tek ukoliko se to pokaže nemoguće obratiti se muškom izvoru. U zemljama u kojima u jezičkoj upotrebi nije rodno senzibilan jezik uvesti ga sistematično. Prihvatiti sve preporuke međunarodnog projekta GMMP prema kojima bi trebalo značajno povećati broj tema koje se tiču rodne ravnopravnosti i ljudskih prava u svim medijima, a posebno onim informativno-političkim, takođe da je veoma važno u emisijama vesti izrazito povećati broj subjekata žena, a novinarke da se više bave izveštavanjem i uređivanjem, a manje da rade samo kao prezenterke. U objavljivanju snimaka i fotografija obratiti dužnu pažnju na negovanje dobrog ukusa na šta upućuju i svi novinarski kodeksi.

Molimo Vas pročitajte pravila o komentiranje ili preuzimanje.
Napomena: Mišljenja i stavovi u ovom članku su autora i ne odražavaju stavove Instituta za komunikaciske studije ili donatora.

Турција повторно го проби дното во однос на човеко...
Gjykuar sipas medieve gratë në Ballkan jetojnë vet...
 

Коментари

Моментално нема коментари. Биди прв со својот коменат!
Анонимен
Сабота, 15 Јуни 2019
  • Блогирај +

    Приклучете се кон тимот соработници и предложете тема или испратeте текст, со Ваша фотографија и куса биографија на info@iks.edu.mk.Повеќе

  • Насоки +

    Текстовите треба да имаат помеѓу 900 и 1300 зборови и да бидат напишани во куси пасуси, во разбирлив и неформален стил. Повеќе

  • Преземи +

    Содржината на блогот е слободна за споделување и читателите можат да оставаат разумни и конструктивни коментари на блоговите. Повеќе

  • 1

Следете не