Rritja e islamofobisë në botë në dekadat e fundit është bërë terren pjellor për politikanët që duan të shkaktojnë frikë, pasiguri dhe ndarje identitare në shoqëri.
Rritja e islamofobisë në botë në dekadat e fundit është bërë terren pjellor për politikanët që duan të shkaktojnë frikë, pasiguri dhe ndarje identitare në shoqëri.
Në Bosnjë dhe Hercegovinë, Milorad Dodik, udhëheqësi i SNSD-së dhe deri vonë president i entitetit Republika Srpska, e përdor me mjeshtëri këtë trend global për të formësuar retorikën nxitëse kundër boshnjakëve (muslimanëve) në Bosnjë dhe Hercegovinë. Dodik e pozicionon veten si një mbrojtës të supozuar të krishterimit në “zonat e kërcënuara të Ballkanit”, duke e shndërruar islamofobinë në kapital politik.
Strategjia e tij nuk është e izoluar; modele të ngjashme gjenden midis politikanëve të krahut të djathtë në të gjithë rajonin, nga Serbia në Kroaci, ku islamofobia dhe narrativat kundër emigrantëve bashkohen në një matricë të vetme ideologjike.
“Mbrojtja e krishterimit” si një projekt politik
Komunikimi politik i Dodikut në vitet e fundit është mbështetur gjithnjë e më shumë në idenë se serbët dhe ortodoksia kërcënohen nga “faktori mysliman” në Bosnjë dhe Hercegovinë. Ai e përdor islamofobinë jo vetëm si një mjet për të delegjitimuar përfaqësuesit politikë boshnjakë, por edhe si një mënyrë për të homogjenizuar bazën e tij votuese. Retorika e “mbrojtjes së krishterimit” në fjalimet e tij ka një funksion të dyfishtë:
- Shkaktimi i frikës: Dodik sugjeron që myslimanët në Bosnjë dhe Hercegovinë përbëjnë një kërcënim për identitetin dhe sigurinë e serbëve, duke krijuar kështu një atmosferë cenueshmërie të vazhdueshme.
- Legjitimimi i politikës së ndarjes: Retorika islamofobike shërben si justifikim për projektet politike që çojnë në fragmentim të mëtejshëm etnik dhe në shpërbërjen e mundshme të shtetit.
Në këtë mënyrë, Dodik bëhet pjesë e një trendi më të gjerë global ku udhëheqësit e krahut të djathtë përdorin islamofobinë si një kornizë ideologjike për të forcuar nacionalizmin dhe politikat autoritare.
Konteksti global i islamofobisë
Islamofobia nuk është një fenomen i kufizuar vetëm në Ballkan. Në Evropë dhe Shtetet e Bashkuara, partitë dhe lëvizjet e krahut të djathtë kanë ndërtuar pushtet politik mbi frikën nga myslimanët dhe migrantët për vite me radhë. Nga Marine Le Pen në Francë, te Alternativa për Gjermaninë (AfD), te Donald Trump në Shtetet e Bashkuara, islamofobia përdoret si një armë retorike që lidh “mbrojtjen e qytetërimit të krishterë” me politikat anti-emigrante. Retorika e Dodikut është, pra, një variant lokal i një modeli global: ajo mbështetet në të njëjtat motive; frikë, mobilizim në bazë të identitetit dhe demonizim të “tjetrit”.
Strategji të ngjashme retorike gjenden edhe në vende të tjera të rajonit. Në Serbi, politikanët e krahut të djathtë shpesh përdorin islamofobinë për të justifikuar qëndrimet anti-boshnjake. Në Kroaci, islamofobia është e ndërthurur me diskursin anti-emigrant, ku migrantët nga Lindja e Mesme dhe Afrika portretizohen si një kërcënim për “identitetin katolik”.
Burimi: freepik.com
Një nga shembujt më të veçuar është rasti nga Zagrebi, ku një murgeshë u vetëther me thikë, por mediat dhe politikanët e krahut të djathtë, pa pritur hetimin e policisë, përhapën menjëherë lajmin e rremë se ajo u sulmua nga një emigrant që bërtiste “Allahu Ekber”. Ky manipulim tregon se si funksionon islamofobia në praktikë: duke krijuar panik moral, duke përhapur dezinformim dhe duke instrumentalizuar frikën për përfitime politike. Edhe pse më vonë u provua se historia ishte e rreme, dëmi ishte bërë tashmë dhe narrativa islamofobike mori konfirmim të ri në sytë e një pjese të publikut.
Mekanizmat e përhapjes së islamofobisë
Retorika islamofobike në rajon mbështetet në disa mekanizma kryesorë:
- Manipulimi mediatik: Mediat e krahut të djathtë shpesh raportojnë lajme të paverifikuara ose të rreme që lidhin myslimanët me dhunën.
- Instrumentalizimi religjioz: Krishterimi portretizohet si i “kërcënuar”, ndërsa Islami demonizohet si një “fe pushtuese”.
- Mobilizimi politik: Frika nga myslimanët po përdoret për të homogjenizuar elektoratin dhe për të forcuar politikat nacionaliste.
- Koordinimi rajonal: Edhe pse retorika ndryshon në nuanca, të djathtët në Serbi, Kroaci dhe Bosnjë e Hercegovinë përdorin narrativa të ngjashme, duke e shndërruar islamofobinë në një trend politik rajonal.
Manipulimi politik
Një shembull të ngjashëm manipulimi mund ta gjejmë në Mostar. Kur u dogj makina e kryetares së komunës Marija Kordiç, kreu i HDZ-së në Bosnjë dhe Hercegovinë, Dragan Çoviç, reagoi menjëherë dhe thirri kryeministrin kroat Andrej Plenkoviç për ndihmë, duke u përpjekur ta paraqiste atë si një paqebërës që qetëson tensionet në qytet. Çoviqi u përpoq ta portretizonte incidentin si një sulm ndaj stabilitetit dhe sigurisë së kroatëve në Mostar, duke hyrë kështu retorikisht në të njëjtën hapësirë që përdor Dodiku – një hapësirë kërcënimi të vazhdueshëm dhe nevoje për “mbrojtje”.
Megjithatë, kur doli se makinës i ishte vënë flaka nga një njeri i afërt me vetë HDZ-në, e gjithë historia papritmas u shua. Asnjë nga udhëheqësit politikë nuk ndjeu nevojën t’i kërkonte falje publikut ose të shpjegonte se si manipulimi i incidentit shërbeu për promovim politik. Ky rast tregon se si narrativat e kërcënimit dhe “paqebërjes” përdoren në mënyrë selektive: kur një incident mund të përdoret për përfitime politike, ai eksploatohet; kur zbulohet se burimi i problemit është brenda radhëve të dikujt, historia fshihet nën qilim.
Aktivitetet e Max Primorac, një lobist kroat dhe anëtar i Fondacionit Heritage, i cili së fundmi e quajti Bosnjën dhe Hercegovinën një “shtet të dështuar” para Kongresit Amerikan dhe i përshkroi boshnjakët si një komunitet dominues mysliman që “kërcënon kroatët” futen në të njëjtën matricë. Primorac pretendoi se “entiteti i tretë është shpëtimi i vetëm për komunitetin e persekutuar të krishterë”.
Deklarata e tij tregon se si retorika islamofobike nga rajoni po transferohet në skenën ndërkombëtare, ku po përpiqet të formësojë perceptimin e politikanëve amerikanë për Bosnjën dhe Hercegovinën. Edhe pse kongresmenët nuk i pranuan pretendimet e tij, vetë fakti që narrativa të tilla po vendosen në Uashington flet për një përpjekje të koordinuar për të legjitimuar islamofobinë dhe diskursin anti-boshnjak përmes kanaleve ndërkombëtare. Deklaratat e Primorac pasqyrojnë pothuajse plotësisht retorikën e Dodik dhe Çoviç për të këmbëngulur në kërcënimin ndaj “bashkësisë së krishterë”, duke demonizuar boshnjakët dhe duke bërë thirrje për territorializim etnik si zgjidhja e vetme për problemet në Bosnjë dhe Hercegovinë.
Polarizimi i shoqërisë dhe normalizimi i urrejtjes
Retorika e Dodikut, manipulimi i incidenteve nga Çoviç dhe lobimi i Primoracit në SHBA së bashku formojnë një mozaik në të cilin islamofobia bëhet kapital politik dhe ka pasoja serioze për shoqërinë.
Së pari, ndarjet etnike dhe fetare po thellohen në Bosnjë dhe Hercegovinë, duke i tensionuar më tej marrëdhëniet tashmë të brishta midis boshnjakëve, serbëve dhe kroatëve. Së dyti, islamofobia po normalizohet në diskursin publik, duke u bërë një temë “legjitime” e fushatave politike. Së treti, përhapja e lajmeve të rreme dhe manipulimit, siç është rasti në Zagreb, po krijon një atmosferë mosbesimi dhe frike që minon vlerat demokratike në planin afatgjatë.
Islamofobia, pra, nuk është vetëm një diskurs ideologjik, por edhe një armë politike që formëson marrëdhëniet shoqërore, polarizon komunitetet dhe normalizon diskriminimin. Në këtë kontekst, retorika e Dodikut përfaqëson një shprehje lokale të një problemi global: përdorimin e frikës nga “tjetri” si një mjet për të ruajtur dhe forcuar pushtetin politik.
Islamofobia dhe manipulimi i incidenteve nuk janë vetëm truke politike lokale, ato eksportohen edhe në skenën ndërkombëtare. Dodik, Çoviç dhe Primorac përdorin të njëjtën narrativë: “mbrojtja e krishterimit” dhe “kërcënimi nga myslimanët” si legjitimitet të projekteve të tyre politike. Shembulli i Zagrebit, Mostarit dhe Uashingtonit tregon se ky është një model i koordinuar në të cilin frika nga “tjetri” transformohet në një armë për ruajtjen e pushtetit.
Narrativa të tilla përshtaten në mënyrë të përkryer në atë që njihet në qarqet analitike si logjika FIMI (fear, insecurity, manipulation, identity). Është një model në të cilin frika përdoret si pikënisje, pasiguria prodhohet dhe mirëmbahet vazhdimisht, manipulimi bëhet një mjet politik dhe identiteti instrumentalizohet për të homogjenizuar komunitetet dhe për të justifikuar vendimet politike.
Retorika islamofobike e Dodikut, pozicioni selektiv “paqebërës” i Çoviç-it dhe lobimi i Primorac-it në Uashington janë të gjitha pjesë e të njëjtës matricë më të gjerë gjeopolitike: incidentet dhe narrativat lokale po transformohen në modele të njohura globalisht të manipulimit të frikës për përfitime politike.
Për Bosnjën dhe Hercegovinën, narrativa të tilla nuk janë vetëm një lojë retorike; ato formësojnë drejtpërdrejt marrëdhëniet shoqërore dhe dinamikat politike. Manipulimi i frikës dhe islamofobia thellojnë përçarjet etnike, normalizojnë diskriminimin dhe dëmtojnë besimin midis komuniteteve.
Në një vend që është ende në kërkim të një rruge drejt stabilitetit dhe një demokracie funksionale, instrumentalizimi i frikës mund ta paralizojë shoqërinë në planin afatgjatë dhe të pengojë ndërtimin e një sistemi politik gjithëpërfshirës. Pikërisht për këtë arsye është e rëndësishme të ekspozohen modele të tilla dhe të vihen në dukje pasojat e tyre: sepse vetëm duke u përballur në mënyrë kritike me manipulimin është e mundur të ndërtohet një shoqëri e bazuar në besim, jo në frikë.
