fbpx

Për bashkimin rreth historisë sonë të përbashkët – perandori Samoil erga omnes

Naum Kajçev

Naum Kajcev 400x500Bashkimi objektiv rreth historisë sonë të përbashkët që nga koha e perandorit Samoil, nga Mesjeta në përgjithësi dhe nga epokat e mëvonshme, do të na bëjë të gjithëve ne, qytetarëve të dy vendeve, më të bashkuar dhe më të pasur në Evropë.

Siç e dinë lexuesit e mirëinformuar, në katër muajt e fundit bisedimet e nivelit të ekspertëve midis Republikës së Bullgarisë dhe Republikës së Maqedonisë së Veriut mbi historinë tonë të përbashkët kanë ngecur për shkak të pozicioneve të ndryshme rreth disa figurave dhe ndodhive historike, jo vetëm për Goce Dellçev, por edhe për shkak të pikëpamjeve të ndryshme se si të prezantohet vepra dhe shteti i perandorit Samoil në librat shkollorë të historisë. (Në këtë rast - librin e klasës së shtatë).

Në fakt, nuk ka ndonjë dilemë të veçantë kërkimore për shkencën moderne të historisë në lidhje me vendin që ka sunduar Samuili, pasi natyra e tij është sqaruar prej kohësh. Megjithëse në një masë më të vogël se Filipi dhe Aleksandri i Madh i famshëm, personaliteti i perandorit Samoil ka një vend të përhershëm në shkencën botërore. Për arsye të kuptueshme, sundimtari i Prespës dhe Ohrit luajti një rol të rëndësishëm në historinë e Perandorisë Bizantine, prandaj Bizantologjia - një degë prestigjioze e studimeve mesjetare e krijuar me traditat e veta domethënëse, është marrë me të për dekada, madje për shekuj.

Shkenca bashkëkohore botërore për Samuilin

Kolegu nga Komisioni, prof. Momçill Metodiev, u prezantoi të gjithë anëtarëve të saj një listë prej 21 librash mbi historinë bizantine, të botuar nga botues akademikë me autoritet në anglisht në 30 vitet e fundit, të cilat kanë të bëjnë drejtpërdrejt ose në mënyrë të tërthortë me personalitetin e perandorit Samoil. Këto përfshijnë botime klasike si The Oxford Dictionary of Byzantium dhe The Cambridge History of the Byzantine Empire ose monografitë e specializuara nga Paul Stevensen Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900-1204 dhe nga Ketrin Holms (Catherine Holmes), Basil II and the Governance of Empire, 976-1025. Ata të gjithë unanimisht përcaktojnë dhe emërtojnë shtetin e Samoilit si Bullgari. E ngjashme është pikëpamja edhe në qendrat e mëdha shkencore në Francë, Gjermani dhe në Rusi.

Megjithatë, konsensusi nuk është vetëm midis shkollave të largëta, ai vërehet edhe këtu në rajonin tonë. Bizantologjia e fuqishme greke e ka trajtuar gjithmonë vendin e perandorit Samoil në mënyrë korrekte, por më interesante janë ndryshimet në vende të tjera. Ne e dimë që në ish-Jugosllavi, për arsye të kuptueshme, sundimtari mesjetar ishte prezantuar ndryshe. Sidoqoftë, që nga vitet e 90-ta të shekullit të kaluar, historianët e vendeve të ish Jugosllavisë kanë filluar të shkëputen nga izolimi i tyre nga shkenca botërore dhe të braktisin tezat e vendosura për arsye pa bazë shkencore.

Për historianët kroatë, Samoili është domethënës, sepse pas perandorit Simeon, në kohën e tij, Bullgaria u bë përsëri një fqinj i Kroacisë, një fqinj i tillë që përpiqet të imponohet, megjithëse pa shumë sukses, mbi shtetin mesjetar kroat. Në fund të shekullit të 10-të, ushtritë e tij marshuan thellë në Dalmaci dhe sipas disa vlerësimeve, madje kishin arritur deri në Zarë. Vëllimi i parë nga vëllimi i madh përfaqësues „Historia e kroatëve“ nga Matica Hrvatska jep një kapitull të veçantë me titull "Kryengritja e komitopolëve dhe përpjekja për të rivendosur Perandorinë Bullgare" (fq. 602-603). Autorë të tjerë në të njëjtin botim shkruajnë për Samoilin e madh bullgaro-maqedonas (fq.57), "ushtritë bullgare" të të cilit nuk patën shumë sukses në depërtimin drejt Zarës. Me këtë emërtim ata nënkuptojnë shtetin bullgar, i cili e zhvendosi qendrën e tij në zonën aktuale gjeografike të Maqedonisë.

Edhe më indikative është ndryshimi në Serbi, ku ka një traditë më të madhe në bizantologji. Pas viteve të 90-ta të shekullit të kaluar, atje u refuzuan tezat e vjetra nga koha e Jugosllavisë dhe u pranua pikëpamja e përgjithshme e karakterit bullgar të perandorit Samoil. Një rol të rëndësishëm luajti libri i historianit nga Instituti Ballkanik pranë Akademisës Serbe të Shkencës dhe Artit, Srdjan Pirivatriç „Shteti i Samoilit“, i cili merret në detaje me argumentet e deritanishme. Pozicionet e historiografisë bashkëkohore serbe mund të ilustrohen me vetë titullin e një artikulli të veçantë nga drejtori i ndjerë i Institutit të Historisë në Beogradi, Tibor Zhivkoviç, "Fushata e perandorit bullgar Samoil në Dallmaci".

Za obedinuvanjeto okolu nasata zaednicka istorija car Samoil erga omnesBurimi: skopje24.mk

Nuk është çudi që qëndrime të ngjashme kanë edhe studiuesit nga një historiografi tjetër e ish-Jugosllavisë, si Kosova. Për shembull, Gjon Berisha, sekretar shkencor në Institutin e Historisë në Prishtinë, në veprën e tij të gjerë "Arbërorët [Shqiptarët] midis Kishës Lindore dhe Perëndimore në shekujt XI-XV" gjithashtu vëren se "nga një pikëpamje politike dhe kishtare, perandoria e Samoilit konsiderohet si vazhdim i perandorisë së Simeonit dhe Pjetrit; si për themeluesit e saj ashtu edhe për bizantinët, ajo është thjesht Perandoria Bullgare“ (fq. 229). "E ngjashme është situata edhe në vetë Shqipërinë, ku vëllimi i parë kolektiv akademik „Historia e popullit shqiptar“ (viti 2002) nuk e vë në dyshim se në kohën e Samoilit, qendra e shtetit bullgar transferohet nga lindja, Presllav, drejt Prespës dhe Ohrit (fq. 187).

Logjikisht, duke u harmonizuar historiografitë e rajonit me arritjet e historiografisë botërore, këndvështrimi i historianëve shqiptarë nga Republika e Maqedonisë së Veriut është i ngjashëm. Për shembull, kolegu i Universitetit Shtetëror i Tetovës Qerim Dalipi në artikullin e tij „Dardania midis Bizantit dhe sulmeve të huaja në shekullin e XI“ gjithashtu ndalet në konfliktin e Bizantit me "perandorin bullgar Samoil" dhe suksesin e tij në pushtimin e "Perandorisë Bullgare" në vitin 1018 (fq. 27). I ngjashëm është mendimi edhe i brezit të vjetër të historianëve shqiptarë si Nebi Dervishi ("Etnokultura e Luginës së Ohrit", fq. 45-46).

Cila është arsyeja e këtij konsensusi të historiografive të ndryshme këtu, në Ballkan dhe në botë? Para së gjithash, për shkak të koleksionit të pasur të burimeve - bizantine, perëndimore, lindore, por edhe tonat - le të kujtojmë pllakën e famshme të Manastirit nga viti 1015 e perandorit Jovan Vlladisllav, nipit të perandorit Samoil. Ka shumë prova që studiuesit bashkëkohorë i çojnë në përfundimin se "ajo që ka rëndësi është se Samoili e quajti vendin e tij bullgar, dhe si rrjedhojë, edhe burimet bizantine e quajnë vend bullgar" (Anthony Kaldellis. Streams of Gold, Rivers of Blood. The Rise and Fall of Byzantium, 955 a.d. to the First Crusade. Oxford University Press, p. 82).

Perandori Samoil në Komisionin e Përbashkët për Historinë

Në përputhje me këtë kontekst shkencor global, në muajin shkurt 2019, Komisioni i Përbashkët për Historinë miratoi një propozim për një përkujtim të përbashkët të perandorit Samoil si pjesë e historisë së përbashkët të vendeve të sotme Bullgarinë dhe Maqedoninë e Veriut. Kjo u konfirmua nga komisioni dypalësh ndërqeveritar në qershor të vitit 2019, dhe më pas edhe nga ana e të dy qeverive në korrik të vitit 2019

Fatkeqësisht, që atëherë një përkujtim (festë) i përbashkët për të, si dhe për personat e tjerë të rënë dakord - Shën Klementi i Ohrit dhe Shën Naumi i Ohrit, madje edhe i vëllezërve të shenjtë Qirili dhe Metodi, nuk u bë.

Që nga vjeshta e vitit të kaluar ne kemi rishikuar të njëjtat figura historike përsëri, por tashmë në kontekstin e studimit të tyre në librat e historisë për klasën e shtatë. Ne u habitëm kur kolegët tanë nga Shkupi refuzuan t'i përmbahen vendimit për perandorin Samoil të miratuar në vitin 2019. Sipas shpjegimeve të tyre, të cilat gjithashtu u bënë publike, njëra është politika e kujtesës, përkatësisht përkujtimi duke shënuar personalitete dhe ngjarje të përbashkëta, dhe tjetra supozohej të ishte politika arsimore e Republikës së Maqedonisë së Veriut. Është e papranueshme për anëtarët bullgarë të Komisionit, në prani të provave historike kaq të qarta, të prezantojnë perandorin Samoil në një mënyrë në librat shkollorë për studentët, dhe në një mënyrë tjetër - në kujtesën e përbashkët të gjithë qytetarëve. Ai është një dhe i përbashkët për të gjithë - perandori Samoil erga omnes.

Kolegët nga Republika e Maqedonisë së Veriut gjithashtu theksojnë se "qasja me shumë perspektiva" në histori duhet të respektohet. Askush nga ne nuk do ta refuzojë rëndësinë e pikëpamjeve të ndryshme të fenomeneve historike, por vetëm kur ato të mbështeten nga burime dhe argumente përkatëse. Gjegjësisht, kjo do të thotë një qëndrim korrekt dhe adekuat ndaj historisë - pajtueshmëri me numrin e madh të burimeve dhe interpretimi dominues i proceseve historike në historiografi. Ne i kemi pyetur drejtpërdrejt kolegët tanë nga Shkupi për dhjetëra herë: citoni të paktën një burim historik që do t'i provojë "perspektivat" e tjera - se Samoili është një lloj perandori "maqedonas" ose sundimtar i disa sllavëve jo-bullgarë të paidentifikuar. Përgjigje nuk morëm.

Qasja me më shumë perspektiva padyshim që ka vendin e vet në ligjërimin e historisë, por kjo është diçka tjetër. Sipas përkufizimit autoritativ, "qasja me më shumë perspektiva është një formë e paraqitjes së historisë në klasë në të cilën fakti historik përfaqësohet nga të paktën dy këndvështrime të ndryshme të pjesëmarrësve ose bashkëkohësve të përfshirë të cilët kanë pozicione dhe interesa të ndryshme shoqërore" (U. Mayer et. Al (red.) Wörterbuch Geschichtsdidaktik, fq. 143-144). Perspektivat janë - nëse është e mundur të rindërtohen dhe paraqiten - për bashkëkohësit e ngjarjes historike, e jo për projeksionet tona aktuale për të kaluarën. Kjo është arsyeja pse pothuajse të gjitha materialet metodologjike për qasjen me më shumë perspektiva theksojnë se kjo kërkon kryesisht punë me burime përkatëse.

Kthim kah mosmarrëveshjet historike ose përpara drejt pajtueshmërisë për historinë e përbashkët të dy vendeve

Siç është treguar tashmë, ekziston një tezë e qartë dominuese për perandorin Samoil dhe vendin e tij në burimet dhe historiografinë botërore, përfshi edhe Ballkanin. Paraqitja e saktë e veprës së tij në librat shkollorë kërkon pajtueshmëri me të, është e pamundur që ajo të mos tregohet si thelbësisht e vlefshme. Versionet e tjera, që Samoili është një lloj perandori jo-bullgar "sllav" ose "maqedonas", janë margjinale dhe metodologjikisht më të përshtatshme për përfshirjen në një shkallë më të lartë arsimi.

Siç vërehet edhe në Fjalorin e Oksfordit për Bizantin në vitin 1991, "mosmarrëveshja nëse Samoili themeloi shtetin maqedonas, bullgaro-perëndimor apo bullgar është johistorik sepse projekton dallimet etnike bashkëkohore në të kaluarën." Askush nuk pretendon se shtetësia, kultura dhe identiteti bullgar nga koha e perandorit Samoil është e njëjtë me atë sot. Madhështia dhe kompleksiteti i trashëgimisë politike dhe kulturore të Samoilit dhe vendit të tij, të mbarsura me frymën e vëllezërve të shenjtë Qirili dhe Metodi, nxënësve të tyre Shën Klementi dhe Shën Naumi i Ohrit, nga princi i shenjtë Boris Pagëzori, nuk është pronë ekskluzive e askujt. Bashkimi objektiv rreth historisë sonë të përbashkët nga koha e perandorit Samoil, nga Mesjeta në përgjithësi dhe nga epokat e mëvonshme, do të na bëjë të gjithë ne, qytetarëve të dy vendeve, më të bashkuar dhe më të pasur në Evropë.

 

Ju lutemi lexoni rregullat para se të komentoni ose shkarkoni
Vini re: Pikëpamjet dhe qëndrimet e shprehura në këtë artikull janë të autorit dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht pikëpamjet e Institutit për Studime të Komunikimit ose donatorit.

Ritëm tmerrësisht i ngadaltë i vaksinimit në Kroac...
Herdo-kurdo, do të bëhet! – Si po zhvillohet vaksi...
 

Komente

Për momentin nuk ka komente. Bëju i pari me komentin tënd!
Anonim
E premte, 14 Maj 2021

  • Blogo +

    Bashkohuni me ekipin e bashkëpunëtorëve dhe sugjeroni një temë ose dërgoni një tekst, me foton tuaj dhe një biografi të shkurtër në info@iks.edu.mk.

    Lexo më shumë

  • Udhëzime +

    Tekstet duhet të përmbajnë ndërmjet 900 dhe 1300 fjalë dhe duhet të shkruhen në paragrafë të shkurtër, në një stil të kuptueshëm dhe joformal.

    Lexo më shumë

  • Shkarko +

    Ne dëshirojmë të nxitim një debat të shëndetshëm në lidhje me interesin publik dhe për këtë arsye t'i inkurajojmë lexuesit të lënë komente të arsyeshme dhe konstruktive në të gjitha blogјet tona, përfshirë edhe kritika të forta.

    Lexo më shumë

  • 1

Na ndiq