Duke kuptuar mekanizmat psikologjikë dhe retorikë që janë në lojë, ne mund të përfshihemi më me mend në diskutimet politike dhe t’i rezistojmë manipulimit.
Në politikë, fjalët janë armë, mjete dhe instrumente bindjeje. Rrëfimet politike janë krijuar me kujdes për të ngjallur emocione që mund të ndikojnë në opinionin publik, të formësojnë ideologjitë dhe të mobilizojnë veprimin.
Qoftë përmes fjalimeve, debateve, postimeve në mediat sociale apo diskutimeve mbi politikat, politikanët dhe strategët e tyre përdorin një gjuhë të ngarkuar emocionalisht për të krijuar mesazhe bindëse që votuesit i përthithin lehtësisht dhe shpejt. Por pse fjalët me ngarkesë emocionale janë kaq efektive? Dhe si e formësojnë ato ligjërimin/diskursin politik?
Psikologjia që qëndron pas fjalëve me ngarkesë emocionale
Fjalët e ngarkuara emocionalisht ose fjalët me ngarkesë emocionale janë ato që ngjallin ndjenja të forta – qofshin pozitive apo negative. Këto fjalë mund të ngjallin reagime të bazuara në vlerat personale, frikën, shpresat dhe përvojat. Psikologët sugjerojnë se gjuha e ngarkuar emocionalisht angazhon amigdalën, qendrën e përpunimit emocional të trurit, duke e bërë informacionin më pak të ndjeshëm ndaj harresës dhe më bindës.
Daniel Kaneman (Daniel Kahneman), në „Të menduarit, shpejt dhe ngadalë“, shpjegon se fjalët e ngarkuara emocionalisht prekin të menduarit “Sistemi 1” – mënyra jonë e shpejtë, instinktive dhe emocionale e përpunimit të të dhënave – në vend të “Sistemi 2”, i cili është më i ngadalshëm dhe më analitik. Mesazhet politike shpesh përpiqen të anashkalojnë shqyrtimin kritik duke u drejtuar drejtpërdrejt tek emocionet, duke i bërë emocionet një mjet të fuqishëm retorik.
Përdorimi i frikës, shpresës dhe zemërimit në narrativat politike
Frika si mjet mobilizimi
Frika është një nga emocionet e përdorura më shpesh në komunikimin politik. Politikanët shpesh theksojnë kërcënimet – reale ose të perceptuara – për të krijuar urgjencë dhe për të mobilizuar mbështetje. Për shembull, reklama „Daisy“ e Presidentit Lyndon B. Johnson në vitin 1964 përshkruan një shpërthim bërthamor, duke paralajmëruar votuesit për rreziqet e zgjedhjes së kundërshtarit të tij, Barry Goldwater. Reklama shfrytëzoi me sukses frikën për të ndikuar në perceptimet e votuesve.
Kohët e fundit, liderët politikë në mbarë botën kanë përdorur retorikë të bazuar në frikë për t’u marrë me emigracionin, terrorizmin dhe paqëndrueshmërinë ekonomike. Terma si “invazion”, “kriminel” dhe “ekstremistë radikalë” janë përdorur për të formuar qëndrimet e publikut ndaj sigurisë kombëtare dhe politikave të imigracionit
Shpresa si një forcë bashkuese
Ndërkohë që frika shpesh nxit veprim të menjëhershëm, shpresa ofron një vizion të së ardhmes. Politikanët përdorin gjuhë optimiste për të frymëzuar dhe bashkuar njerëzit rreth një kauze. Slogani i fushatës së Barak Obamës në vitin 2008, „Yes We Can“ – „Po, ne mundemi“, është një shembull i shkëlqyer i përdorimit të fjalëve pozitive dhe të ngarkuara emocionalisht për të ngjallur ndjenjat e fuqizimit dhe përparimit kolektiv. Në mënyrë të ngjashme, këshilla e famshme e Franklin Roosevelt gjatë Depresionit të Madh – “E vetmja gjë që duhet të kemi frikë është vetë frika” – përdori retorikë nxitëse për të rrënjosur shpresën dhe qëndrueshmërinë te amerikanët.
Zemërimi si një katalizator për ndryshim
Zemërimi mund të jetë një motivues i fuqishëm, veçanërisht në lëvizjet populiste. Udhëheqësit politikë përdorin fjalë të mbushura me zemërim për të mbledhur mbështetësit kundër padrejtësive të perceptuara. Lëvizja Occupy Wall Street, për shembull, përdori shprehjen „Ne jemi 99%“ për të theksuar pabarazinë ekonomike, duke shkaktuar zhgënjim të gjerë kundër elitave të korporatave dhe politikave qeveritare. Gjithashtu, retorika e Donald Trump për “lajmet e rreme” ka nxitur mosbesimin ndaj institucioneve, duke mobilizuar një bazë që ndihet e tjetërsuar nga politika e zakonshme.
“Vënia në kornizë” dhe fjalët me ngarkesë emocionale
Mënyra se si “vihen në kornizë” – ose paraqiten çështjet politike – ndikon në mënyrën se si njerëzit i perceptojnë ato. Vënia në kornizë përfshin përzgjedhjen e aspekteve të caktuara të realitetit dhe theksimin e tyre nëpërmjet formulimeve specifike gjuhësore. Fjalët e ngarkuara emocionalisht luajnë një rol kyç në këtë proces. Për shembull, kur tatimi përshkruhet si një “barrë” ose “vrasës i punës”, kjo duket negative. Anasjelltas, duke e quajtur atë një “investim në të ardhmen tonë” ose një “kontribut për shoqërinë”, ky formulim e vendos atë në një dritë pozitive. Kjo kornizë gjuhësore ndikon në mënyrën se si publiku i interpreton propozimet e politikave dhe vendimet politike.
Burimi: unsplash.com
Në mënyrë të ngjashme, në debatin e abortit, palët kundërshtare përdorin terma të kundërta të ngarkuara emocionalisht: “pro-jetë” thekson imperativin moral për të mbrojtur jetën, ndërsa “pro-zgjedhja” thekson të drejtat dhe autonominë individuale. Këto zgjedhje fjalësh formojnë narrativën më të gjerë dhe rezonancën emocionale të debatit.
Amplifikimi mediatik i retorikës emocionale
Media luan një rol të rëndësishëm në përforcimin e fjalëve të ngarkuara emocionalisht, duke formuar shpesh perceptimin publik përmes mbulimit selektiv dhe sensacionalizmit. Lajmet, veçanërisht në epokën dixhitale, i japin përparësi përmbajtjes tërheqëse emocionalisht për të nxitur klikimet dhe shikueshmërinë. Studimet sugjerojnë se titujt emocionalisht intensivë – veçanërisht ata që ngjallin zemërim ose frikë – kanë më shumë gjasa të shpërndahen në mediat sociale.
Politikanët dhe grupet e interesit përdorin këtë dinamikë mediatike për të përhapur mesazhet e tyre. Platformat e mediave sociale, në veçanti, mundësojnë përhapjen e shpejtë të retorikës së ngarkuar emocionalisht, duke përforcuar dhomat e jehonës ku njerëzit janë të ekspozuar kryesisht ndaj pikëpamjeve që përputhen me besimet e tyre të paracaktuara.
Konsiderata etike dhe manipulimi
Fjalët e ngarkuara emocionalisht mund të frymëzojnë dhe mobilizojnë, por ato mund të përdoren gjithashtu për qëllime manipuluese dhe përçarëse. Përdorimi strategjik i nxitjes së frikës, kockave të kurbanit dhe dezinformimit po çon në rritjen e polarizimit në shumë shoqëri. Ngritja e politikës së “post të vërtetës” – ku tërheqja emocionale shpesh tejkalon saktësinë faktike – ngre shqetësime etike për komunikimin politik.
Për shembull, përdorimi i gjuhës dehumanizuese në ligjërimin politik ka kontribuar historikisht në dhunën dhe diskriminimin: propaganda naziste përshkruante hebrenjtë në terma nënçmues dhe të ngarkuar emocionalisht, duke nxitur urrejtje dhe persekutim të përhapur. Kohët e fundit, liderët politikë në mbarë botën kanë përdorur retorikë nxitëse kundër grupeve minoritare, duke përkeqësuar ndarjet sociale.
Konteksti politik maqedonas – vatër e fjalorit të ngarkuar emocionalisht
Skena politike maqedonase është e mbushur me prezencë të fjalëve me ngarkesë emocionale. Hulumtimi i SHET-NA tregoi se në komunikimin e politikanëve me qytetarët shpesh cenohet besimi si në pushtetin qendror ashtu edhe në atë lokal dhe kjo më së shpeshti bëhet me fjalë të ngarkuara emocionalisht.
Fjalët “mjerim”, “varfëri”, “mizeri”, “skandale”, “rrënim”, “të paaftë”, “krim(e)”, “korrupsion”, “panik”, “kaos”, “përfitues”, “premtime të rreme”… mbartin një nënkontekst të madh emocional, d.m.th. një ngarkesë emocionale që mund të nxisë ndjenja negative, si p.sh., një ndjenjë të ringjalljes, tërbimit, inatit, të qenurit se manipulimi tentohet në përpjekje për të nxitur dhe/ose forcuar mosbesimin tek institucionet e shtetit, por edhe tek pushteti vendor, tek partia politike…
Hulumtimi tregoi gjithashtu se aktorët politikë përdorin fyerje personale ndaj njëri-tjetrit dhe fjalori i përdorur është i mbushur me fjalë me ngarkesë emocionale negative. Fjalët si “skizo”, “retard”, “i arratisur”, “skizofren”, “kleptoman”… tregojnë një gjendje të caktuar mendore te njerëzit dhe mund të ngjallin ndjenja frike, pasigurie, ndoshta edhe keqardhje, ndjenja që rezultojnë në mosbesim ndaj një personi të caktuar. Fjalët, nga ana tjetër, si “frikacak”, “haxhi i penduar”, “dezertor”, tregojnë moralin dhe vullnetin e personit dhe mund të shkaktojnë ndjenja përbuzjeje dhe zemërimi tek njerëzit, gjë që mund të çojë në respekt të ulët për personin, agresion, nënçmim, etj. Ndjenjat e frikës janë nënkonteksti i fjalëve “dhunë”, “tiran”, “terrorist”, “gjakpirës” etj.
SHTET-NA tregoi gjithashtu se aktorët politikë shumë shpesh krijojnë narrativa që synojnë të nxisin përçarje. Për më tepër, fjalët më të përdorura si “Maqedoni”, “shtet”, “popull” dhe “qytetarë” kanë ngarkesë emocionale dhe nxisin ndjenjat patriotike, përkatësinë, identitetin kolektiv dhe në këtë mënyrë manipulojnë lehtësisht emocionet e qytetarëve.
Në kontekstin e narrativës së dëmshme të “nxitjes së përçarjes”, manipulimi synon të ndajë mes nesh – patriotëve dhe atyre – jopatriotë, neve – për popullin dhe qytetarët dhe ata – në dëm të popullit dhe qytetarëve. Fjalët “izolim”, “prapambetur”, “pashpresë” ngjallin ndjenja të vetmisë, të pamjaftueshmërisë, në krahasim me fjalët “e ardhme”, “prosperitet”, “shpresë”, potenciali emocional i të cilave inkurajon shpresën dhe veprimin. Nga njëra anë, disa “kujdesen” dhe “respektojnë” popullin, ndërsa të tjerë e “fyejnë” e “nëçmojnë”. Duke zgjedhur fjalë të ngarkuara emocionalisht që nxisin ndjenja kontradiktore (pozitive për disa, negative për të tjerët), nxitet ndarja mes vetë qytetarëve që zgjedhin opsione të ndryshme politike dhe jo vetëm mes partive politike.
Narrativat politike mund të ndajnë, por edhe të bashkojnë
Fjalët e ngarkuara emocionalisht janë thelbësore për narrativat politike, formësojnë opinionin publik, ndikojnë në debatet e politikave dhe mobilizojnë veprimet. Frika, shpresa dhe zemërimi shërbejnë si mjete të fuqishme në duart e politikanëve dhe mediave, të afta si për të bashkuar ashtu edhe për të ndarë shoqëritë.
Si konsumatorë të ligjërimit politik, është thelbësore të njohim rolin e gjuhës së ngarkuar emocionalisht dhe të vlerësojmë në mënyrë kritike ndikimin e saj. Duke kuptuar mekanizmat psikologjikë dhe retorikë që janë në lojë, ne mund të përfshihemi më me mend në diskutimet politike dhe t’i rezistojmë manipulimit.
Në fund të fundit, kultivimi i një kulture politike që vlerëson debatin e arsyetuar dhe argumentuar për eksploatimin emocional është i një rëndësie thelbësore për shëndetin e shoqërive demokratike.
