Maqedonia edhe një herë po hyn në një skenar të paparashikueshëm që i ngjan periudhës kur ishim të bllokuar nga Greqia, por tani për tani nuk ka asnjë rrugëdalje.
Kanë kaluar dy dekada nga aplikimi i Maqedonisë për anëtarësim të plotë në Bashkimin Evropian dhe vendi është ende në dhomën e pritjes, këtë herë, madje të tejkaluar edhe nga Shqipëria, e cila mori dritën jeshile për vazhdimin e negociatave, pas vendimit të fundit të KOREPER. Duket se jemi të destinuar të mbetemi në grupin e fundit, dhe të udhëheqim karrocën e më të dobëtve, pra të Kosovës dhe Bosnjë e Hercegovinës – shtete që kanë edhe mosmarrëveshje territoriale, probleme dhe kokëçarje.
Procesi i integrimit evropian të Maqedonisë është një rrugëtim i gjatë dhe i dhimbshëm, i mbushur me sfida të shumta, kompromise dhe shpresa të rreme, të cilat në fund gjithmonë përfundojnë në rrugë pa krye, pavarësisht se çfarë bëjmë. Kujtojmë, vendi ndërroi flamurin, emrin, kushtetutën dhe është sërish në pozitë zero, pa asnjë përparim, por tani, 20 vjet më vonë, shumë më i dobësuar, i shkatërruar ekonomikisht, pa perspektivë dhe me qytetarë që janë çdo ditë më të frustruar nga situata e përgjithshme në vend. Fati i Maqedonisë është të presë, e të mos dijë se çfarë pret dhe a do të presë fare, diçka që i ngjan shumë veprës së famshme “Duke pritur Godonë”
Dhimbje koke të vazhdueshme nga fqinjët
Në vitin 2018, mosmarrëveshjes 25-vjeçare për emrin “më në fund” iu dha fund dhe Marrëveshja e Prespës u nënshkrua mes Maqedonisë dhe Greqisë, marrëveshje që të gjithë na bindën se ishte koncesioni i fundit që duhet të bënim për të vazhduar rrugën tonë të integrimit evropian, dhe që nga ai moment e më tej “gjithçka do të jetë si një përrallë, e shtruar me trëndafila, mjaltë dhe qumësht”.
Kujtojmë, politikanët aktualë të asaj kohe, si Merkel, Mogherini, Han, erdhën posaçërisht në Shkup për të na bindur se marrëveshja e Prespës është „zgjidhja e shekullit“ dhe se si është një moment në të cilin ne duhet të vendosim nëse ne do të shkojë përpara ose prapa. Këtu, gjashtë vjet pas nënshkrimit të Marrëveshjes së Prespës, të njëjtët politikanë që vinin në Shkup nuk janë më aktivë politikisht, ndaj ndoshta nuk u intereson fare nëse Maqedonia do të negociojë me Bashkimin Evropian apo jo.
Por të mos jemi kaq pesimistë, sepse ajo që mund të veçojmë si pozitive nga gjithë kjo golgotë është anëtarësimi i plotë i Maqedonisë në NATO. Nën udhëheqjen e SHBA-së, Perëndimi kolektiv duhej ta dorëzonte politikisht dhe ta pranonte Maqedoninë në NATO, menjëherë pas nënshkrimit të Marrëveshjes së Prespës. Këtu mund të shihni më së miri se si funksionon një organizatë që ka një lider dhe udhëheqës të fortë, dmth NATO-n me SHBA-të si udhëheqëse, dhe një organizatë që nuk e ka idenë se si të merret me ultimatumet e anëtarëve të saj, dmth. Bashkimi Evropian.
Anëtarësimi i Maqedonisë në NATO është vendimtar për sigurinë e rajonit sepse në një mënyrë plotëson enigmën e sigurisë në Ballkan dhe zvogëlon rreziqet e përshkallëzimit të konflikteve, veçanërisht atyre etnike.
Ndryshimet kushtetuese
Tani le t’i kthehemi temës së BE-së, sepse aty ku e la Greqia, vazhdoi Bullgaria dhe me intensitet edhe më të madh. Për momentin historia, gjuha dhe identiteti kombëtar janë në rendin e ditës. Një pjesë e madhe e politikanëve, historianëve dhe shkencëtarëve bullgarë e shohin Maqedoninë si një territor të marrë padrejtësisht nga Bullgaria, kurse maqedonasit i konsiderojnë ata bullgarë të cilëve u është shpëlarë truri nga Tito. Është për të ardhur keq të dëgjosh teza të tilla në shekullin XXI, por kjo po ndodh realisht, madje i ngjan retorikës që përdor Kremlini kundër Kievit, pra se Ukraina është një vend historikisht rus dhe se ato nuk duhet të ekzistojnë.
Aktualisht, problemi kryesor me të cilin ballafaqohet Maqedonia për të vazhduar rrugën evropiane janë ndryshimet kushtetuese, përkatësisht futja e bashkësisë etnike bullgare në Kushtetutën e Maqedonisë. Kjo, ndoshta, nuk do të ishte aq e tmerrshme, nëse do të ndodhte në kushte normale, pa presione, ultimatume etj. Por kur dikush të detyron me forcë të bësh diçka, është e logjikshme që ndjen një ndjenjë kundërshtimi dhe zemërimi, dhe prej andej, një zgjidhje e tillë (për përfshirjen e komunitetit bullgar në kushtetutë) refuzohet thellësisht nga 80% e maqedonasve etnikë, kurse LSDM-ja në zgjedhjet e fundit pagoi një çmim të madh, pikërisht për këtë çështje.
Burimi: freepik.com
Përveç kësaj, është me të vërtetë interesante se si Bullgaria i problematizon gjithmonë marrëdhëniet ndërmjet komuniteteve, veçanërisht statusin e bullgarëve në Maqedoni, në një situatë ku Bullgaria po përballet me 14 vendime të Gjykatës për të Drejtat e Njeriut në Strasburg, pikërisht për mospërfillje të të drejtave të pakicave, këtë rast – të maqedonasve. Nga ana tjetër, nuk ka asnjë vendim të tillë të Gjykatës për të Drejtat e Njeriut kundër Maqedonisë, dhe ne vetë jemi të vetëdijshëm se jemi një nga vendet më të hapura në Evropë dhe në botë për respektimin e të drejtave të bashkësive të tjera etnike.
Megjithatë, edhe pse pikëpamjet e Bullgarisë janë absurde dhe nuk mbajnë ujë fare, ne mbetemi të mbërthyer në dhomën e pritjes pikërisht për shkak të pyetjeve të tilla, kurse zgjidhja e këtij problemi të nxehtë nuk duket aspak e arritshme dhe as që do të të jetë temë diskutimi në periudhën e ardhshme.
Shqipëria po ec përpara: Standardi i dyfishtë i BE-së?
Fakti që Shqipëria, megjithëse ishte në një paketë me Maqedoninë, tashmë do të vazhdojë vetë rrugën e saj drejt Bashkimit Evropian, është një tjetër zhgënjim për ne, sepse nuk është hera e parë që jemi në një paketë me vende të tjera, dhe ne kemi mbetur prapa në proces, vetëm për shkak të mosmarrëveshjeve dypalëshe. Në të kaluarën kemi qenë të grupuar edhe me Serbinë dhe Malin e Zi dhe nëse zhytemi më thellë, pas pavarësisë, në paketën tonë ishte Kroacia. Sot, Kroacia ka 11 vjet që është anëtare me të drejta të plota në Bashkimin Evropian, ndërsa Serbia dhe Mali i Zi, ndonëse zyrtarisht negociojnë, duket se janë në stanjacion për këtë çështje. Sido që të jetë, kur dikush shikon anash, është logjike të pyesësh se si ka mundësi që vendi që ka bërë më shumë lëshime, dhe jo çdo lëshim, por ndryshim kushtetute, flamuri, emri, të ngecë sërish dhe të gjithë të tjerët të kalojnë rrugën drejt BE-së.
Standardet e dyfishta të BE-së shihen nga larg dhe neve po na godasin sërish mbi supe. Përsëri, bëhet fjalë për „vetëm një kusht më shumë“ për t’u përmbushur dhe kaq – ne fillojmë negociatat. A është kjo e vërtetë? Kemi shumë arsye për të dyshuar në të. Çfarë garancie ka Maqedonia që nëse zbaton ndryshimet kushtetuese, nuk do të bllokohet më? Nuk ka garanci. Dhe jo vetëm që nuk ka asnjë garanci, por përkundrazi, nëse pranoni gjithçka që dikush ju shërben, atëherë i njëjti person do të vazhdojë t’ju shërbejë gjëra të tjera në të ardhmen, kurse pranimi i atyre ultimatumeve do t’ju çojë në një rreth vicioz lëshimesh në të cilën do ta humbisni plotësisht, deri në atë pikë sa nuk do ta dini as pse e keni filluar.
Çështja e ndarjes së Shqipërisë nga Maqedonia nuk duhet të trajtohet vetëm politikisht, por edhe nga ana e sigurisë, për një arsye shumë të thjeshtë – çfarë do të ndodhte nëse në një periudhë të caktuar kohore, jo shumë larg tani, partitë e shqiptarëve në Maqedoni, në këtë rast BDI dhe VLEN fillojnë të radikalizojnë retorikën e tyre (për qëllime politike) dhe insistojnë në zbatimin e amendamenteve kushtetuese, në një situatë ku qytetarët maqedonas etnikë janë kundër saj në një numër të madh. Polarizimi i fortë që mund të lindë nga kjo çështje ka potencialin të shkaktojë destabilizim politik në vend, të thellojë ndarjet në vija etnike dhe të shkaktojë një atmosferë të tensionuar në shoqëri, diçka që të gjithë duhet ta parandalojmë.
Duhet të merret parasysh se sa më shumë Maqedonia të mbetet jashtë binarëve evropianë, aq më të forta do të jenë sulmet e BDI-së ndaj VLEN-it. ndërsa koalicioni katërpartiak që është pjesë e qeverisë do të përballet me presion të fortë nga elektorati i saj për të realizuar agjendën evropiane.
Si kompensim i humbjes së votave për temën “BE”, duket se VLEN mund të luante kartën patriotike, ose në këtë rast, krijimin e të ashtuquajturës “Akademia e Shkencave dhe e Arteve Shqiptare”, diçka që ishte thënë në fakt në fushatën parazgjedhore, e cila padyshim do të polarizojë atmosferën në shoqëri sepse ngritja e një institucioni të tillë nuk ka absolutisht asnjë logjikë.
Cila është zgjidhja për problemet?
Është vërtet e vështirë të presësh nga ana jonë që të pranojmë një kompromis kaq të pabarabartë (bullgarët në Kushtetutë), që na dëmton drejtpërdrejt, sepse ne jemi pala që duhet të përmbushim diçka përsëri, ndërsa pala tjetër është ajo që vendos kushte, pa pasur guxim të kërkohet diçka edhe prej saj. Ajo që duket si një zgjidhje e arsyeshme janë në fakt amendamentet kushtetuese me efekt të vonuar, pra që do të miratohen tani, por që do të vlejnë menjëherë pas ratifikimit të anëtarësimit të Maqedonisë nga Bullgaria në BE (sa herë që kjo të ndodhë në të ardhmen). Në këtë mënyrë edhe Bullgaria do të motivohej për të ndihmuar Maqedoninë në rrugën evropiane, sepse vetë anëtarësimi i vendit tonë në BE do të nënkuptojë edhe përfshirjen e komunitetit bullgar në Kushtetutë.
Megjithatë, duket se ky propozim nuk do të jetë i pranueshëm as për Bullgarinë dhe as për Bashkimin Evropian, duke marrë parasysh faktin se vetë qeveria e fundit maqedonase (në emër të vendit tonë) është pajtuar që kushti për fillimin e negociatave me Bashkimin Evropian është miratimi i ndryshimeve kushtetuese.
Prej aty duket se Maqedonia edhe një herë po hyn në një skenar të paparashikueshëm, mjaft të ngjashëm me periudhën kur u bllokuam nga Greqia dhe për momentin nuk ka rrugëdalje. Kompensimi i stagnimit në integrimet evropiane mund të jetë vetëm reforma drastike dhe rrënjësore në drejtësi, një bum investimesh, krijimi i vendeve të reja të punës dhe fokusimi në ekonomi.
