fbpx
 

Si të mbrohemi nga epidemia e lajmeve të rreme?

МК  SR

Dubravka Valiç Nedeljkoviç

Dubravka Valic Nedeljkovic200x250Përderisa rritet numri i atyre që publikojnë informacione të pa verifikuara, false dhe keqdashëse, po kështu rritet edhe numri i mediave që kontrollojnë fakte përmes hulumtimeve të përgjegjshme, luftojnë për vërtetësinë në hapësirën publike.

Fake News nuk është fenomen i dekadës së dytë të shekullit 21, por është bërë një përbindësh që përfshin disa forma dhe qëllimi atyre që e konstruktojnë atë. "Lajmet e rreme si një zhanër hibrid që përziejnë përmbajtje informuese me trillime për të arritur një efekt satirik ose humoristik, lajme të rreme si një përhapje e qëllimshme e gënjeshtrave në qëllime propagandistike dhe përfundimisht lajmet false si përmbajtje mediatike të njëanshme, të konstruktuara që të përputhen vazhdimisht me sistemin specifik politik dhe të nxjerrim përfundime të caktuara ".

Nga “rosat” deri te “lajmet e rreme” nuk është një distancë e madhe

Interneti ka bërë të mundur që çdo individ të botojë përmbajtje për të cilën ai ose ajo nuk duhet të bartë asnjë përgjegjësi, përveç kur bëhet fjalë për pornografi. Qytetari i zakonshëm mund të krijojë lajme të rreme, t'i publikojë në çdo rrjet social ose portal, dhe pasi të arrijë hapësirën publike bëhet tema jo vetëm e portaleve informale por edhe e mediave tradicionale të regjistruara.

Portalet informale, por të mos bëhemi naiv, madje edhe portalet profesionale në internet, domethënë, ata që nuk kanë një impresum në faqe, ose ata që madje e kanë renditur strukturën editoriale, publikojnë përmbajtje për të cilat nuk kanë certifikim të duhur dhe më pas përdorues të tjerë pa asnjë verifikim këtë përmbajtje e botojnë sipas modelit të gazetarisë "kopi pejst". Shpejtësia e ndryshimit të përmbajtjes të imponuar nga Interneti për të arritur rejtingun e duhur kontribuon në atë që përgjegjësia për përmbajtjen e vendosur është gjithnjë e më fleksibile.

Ajo që redaktorët në epokën para internetit nuk do të bënin, ose që do ta bënin rrallë, ose vetëm me qëllim dashakeq, do të lejonin që botimi të kalojë sot, pa asnjë vonesë për shkak të verifikimit shtesë edhe nëse në shikim të parë informacioni është i diskutueshëm në masë më të vogël. Nuk ka kohë për tu vonuar pasi konkurrenca është shumë e fortë. Kujtoni çështjen e turpshme kur media e respektuar, siç është RTS, nga Ballkani 6.10.2011. njoftoi me nxitim se shkrimtarit Dobrica Çosiq iu dha çmimi Nobel për Letërsi pa vërtetuar kredibilitetin, në fakt faqe të rreme të cilën e krijoi për arsye politike siç e quanin veten "grupi i ueb aktivistëve të papaguar, të vetë-organizuar", në vend që të kontaktoni nobel price - in e vërtetë.

Në të njëjtën kohë, shkarkohen përmbajtje në mënyrë jo kritike edhe nga faqet e diskutueshme vetëm nëse është "informacion i përshtatshëm" i kontekstit të përditshëm politik. Ky nuk është term i thjeshtë, në lidhje me kontekstet dhe përmbajtja mund të ketë kuptime të ndryshme. Bëhet fjalë për informacionet të cilat janë:

"mashtruese, fiktive, të pasakta, flasin për ngjarje që nuk kanë ndodhur kurrë, transmetime të deklaratave që nuk janë folur kurrë, njoftime ngjarje gjë që nuk do të ndodhin kurrë, shkelin besimin në shoqëri, e zvogëlojnë besueshmërinë e mediave dhe kanaleve përmes të cilave transmetohen ".

Përveç lajmeve të rreme, material mediaik veçanërisht të ndjeshëm paraqesin fotot dhe video përmbajtjet e rreme, të fabrikuara. Teknologjitë moderne digjitale kanë mundësuar manipulime shumë të sofistikuara të informacionit të çdo lloji, por në të njëjtën kohë na kanë vënë në dispozicion mjete efektive për të mbrojtur dhe vërtetuar të dhënat, fotografitë dhe incizimet.

Kako da se odbranime od epidemijata na lazni vestiBurim: komunikacii.net

Ndërsa rritet numri i atyre që publikojnë informacione të pa verifikuara, false dhe keqdashëse, po kështu rritet edhe numri i mediave që kontrollojnë fakte përmes hulumtimeve të përgjegjshme luftojnë për vërtetësinë në hapësirën publike.Ato mund të ndahen në ata që kontrollojnë deklaratat e politikanëve (Istinomer, Faktoje, Faktograf) dhe ata që luftojnë kundër lajmeve të rreme të publikuara në media (Raskrikavanjers, Raskrinkavanjeba, Raskrinkavanje.me, Fake news tracker, Proverka na fakti, kontrollimi i fakteve).

Pse është shumë e rëndësishme që audiencës t’i ofrohet demanti (debanking) i lajmeve të rreme, a nuk është çështje që secili individ do ta besojë apo jo, të shikojë ndonjë informacion nga faqe të shumta ose ta pranojë ashtu siç është? Përgjigja për këtë pyetje do të gjendet edhe në rezultatet e Përhapjes së Lajmeve të vërteta dhe false (The spread of true and false news) të botuara në internet në revista "Science". Për të treguar se si po përhapet lajmi i rremë në hapësirën publike, Soroush Vosoughi dhe ekipi i tij përdorën dataset “rumor cascades” në Twitter nga 2006 deri në 2017. Gjatë kësaj periudhe, u përhapën 126000 thashetheme (rumors), ku morën pjesë rreth 3 milion njerëz. Ekipi i hulumtimit arriti në përfundimin se gënjeshtrat përhapen më shpejt, arrijnë më thellë dhe më të gjerë se informacioni i vërtetë në të gjitha kategoritë e vëzhguara.

Përhapjet më të shpejta ishin lajme të rreme nga politika, pastaj terrorizmi, katastrofat natyrore, shkenca, legjendat urbane dhe informacionet nga fusha financiare. Ata llogaritën që lajmet e rreme kanë 70 përqind më shumë gjasa të rikthehen sesa të vërtetat. Ata deklaruan se e vërteta kërkon gjashtë herë më shumë kohë për të arritur 1500 njerëz sesa lajmet e rreme.

Dhe kur posedojmë mjete të mira për të zbuluar se një lajm është fals, është e rëndësishme që të ndjekim procedura të qarta sepse nganjëherë disa informacione që duket se janë të rreme janë të vërteta. Për shembull, në faqen Fake news tracker, 29 tetor 2019 Ka të bëjë me të dy portalet Sandžačke dhe Sandžak live kishin publikuar informacione në lidhje me pendimin e Komitetit Nobel për dhënien e çmimit Nobel të këtij viti Peter Handkes për shkak të qëndrimit të tij ndaj gjenocidit të Srebrenicës. Ndjekësi i Fake News hulumtoi këto informacione dhe doli me këtë:

"Këto media raportuan se Presidenti i Akademisë Suedeze, Mats Malm 'herën e parë kishte" deklaruar se Akademia duhej të vinte në dyshim çfarë do qoftë në lidhje me vendimin e saj' dhe kishin përcjellë përmbajtjen e emailit të tij me dy fjali,' Ne nuk dinim për këtë. Ne duhet të kthehemi në të dhe ta shqyrtojmë '. Kolegët suedezë që kishin letërkëmbim me Malm konfirmuan për FN Seeker përmbajtjen e emailit, por përsëritën se njëherë kur jepet Çmimi Nobel nuk mund të tërhiqet më pas."

Në të kundërt, diçka që duket si e vërtetë për ne është në thelb një gënjeshtër

Parashikimet në lidhje me aftësitë e eksplorimit të universit shpesh kanë rezultuar shumë optimiste. Fake News ndjekësi kishte hulumtuar se deri ku janë realizuar përfundimet e arritura nga metodat e hulumtimit në kuadër të "studimit të së ardhmes" sot në botë disiplinë shumë sfiduese:

Enciklopedia 'Future', e botuar në vitin 1997, kishte parashikuar zbarkimin e parë të njerëzve në Mars në vitin 2014, ndërsa aktualisht vlerësimet se arritja e tillë do të jetë e mundur qysh në vitin 2037, madje ndoshta deri në vitin 2060. Nga ana tjetër, një studiues i ardhmërisë globale dhe ish këshilltar i administratës së Shtëpisë së Bardhë James Kanton përvijoi në librin e tij 'E ardhmja ekstreme ' supozimi se rrugët turistike për në Hënë dhe Mars do të vendoseshin deri në vitin 2025, dhe se do të kishte vendbanime njerëzore në Mars pas kësaj.

Sa shumë lajme të rreme janë pjesë e hapësirës publike në Serbi, flet raporti se është ndër vendet e katërta në Evropë me ndikimin më të lartë të lajmeve të rreme (68.2 përqind). Të tjerët në kompani janë Republika Çeke (80.3 përqind), Rumania (73.6 përqind) dhe Rusia (66.00 përqind).

Sipas hulumtimeve nga Fake News Finder tabloidi "Alo" gjatë vitit 2017 botoi 237 dezinformata në faqe të para, Informer në 302 faqe të para botoi 362 lajme të rreme ose informacione manipuluese. Njëkohësisht në mediat në Serbi, lufta me vendet fqinje mesatarisht shpallet çdo tre ditë dhe "zbulimi" i kurës për kancer një herë në javë.

Nga janari deri në korrik 2019, platforma Raskrinkavanje.ba ka analizuar 60 artikuj të lajmeve që morën si vlerësim "lajmeve të rreme", Fake News ndjekësi në të njëjtën periudhë 65, dhe për shembull Raskrinkavanje,me vetëm një sepse merret vetëm me çështje të sigurisë dhe është shumë e përqendruar tematikisht.

A kemi mjetet për të luftuar gazetarinë e papërgjegjshme?

Dhe së fundmi, si të mbroheni kundër këtij përbindëshi? Përveç se që janë faqet për dekonstruksion të lajmeve të rreme dhe deklaratave të rreme politike, ato janë shumë të dobishme dhe janë një kujtesë për këdo që praktikon mashtrim se do të ekspozohet, në të njëjtën kohë janë edhe "ndërgjegjja" e profesionit. Në të njëjtën kohë, kjo nuk është e mjaftueshme, para së gjithash vetë shoqatat e gazetarëve dhe trupat vetë-rregulluese dhe rregullatore duhet të jenë shumë më të mprehta për të treguar jo-profesionalizmin e individëve dhe mediave.

Nuk është censurë të ndalosh, ose të dënosh, publikimin e lajmeve të rreme, ose dezinformatave, përmbajtjeve audio të montuara dhe fotografi "të korrigjuara". Është më e lehtë për çdo akuzë të thirret në lirinë e fjalës dhe të "tregosh" se gjithçka që publiku dhe institucionet vënë në dyshim është "censurë". Një shoqëri e përgjegjshme bën ndryshimin.

Në të njëjtën kohë, gjykatat duhet të jenë më ekspeditive dhe më të rrepta, veçanërisht për ata që janë mësuar të publikojnë lajme të rreme dhe dezinformata. Meqenëse parandalimi është gjithmonë më efektiv sesa arsimimi mediatik kurativ për audiencën që të njohë, dënojë dhe deklarojë publikisht mediat që shkelin vazhdimisht kodet profesionale është detyra e parë është si në edukimin institucional ashtu dhe jo institucional.

Ju lutemi lexoni rregullat para se të komentoni ose para se ta merrni përmbajtjen.
Vërejte: Mendimet dhe qëndrimet e këtij shkrimi janë të autorit dhe nuk i reflektojnë pozicionet e Institutit për studime komunikuese e as të donatorit.

Kako se odbraniti od pošasti lažnih vesti?
Како да се одбраниме од епидемијата на лажни вести...
 

Коментари

Моментално нема коментари. Биди прв со својот коменат!
Анонимен
Петок, 24 Јануари 2020

Најнови постови

  • Блогирај +

    Приклучете се кон тимот соработници и предложете тема или испратeте текст, со Ваша фотографија и куса биографија на info@iks.edu.mk.Повеќе

  • Насоки +

    Текстовите треба да имаат помеѓу 900 и 1300 зборови и да бидат напишани во куси пасуси, во разбирлив и неформален стил. Повеќе

  • Преземи +

    Содржината на блогот е слободна за споделување и читателите можат да оставаат разумни и конструктивни коментари на блоговите. Повеќе

  • 1

Следете не