Косово е речиси школски пример за постконфликтно градење мир и градење држава.
Иницијативата за формирање Одбор за мир, иницирана од претседателот Доналд Трамп и првично поврзана со спроведувањето на прекинот на огнот во Газа, претставува поширок геополитички и институционален проект, а не само технички механизам за управување со еден изолиран конфликт на Блискиот Исток.
Оваа дипломатска иницијатива сигнализира значајна промена во логиката на меѓународното дејствување, при што фокусот се поместува од класичниот мултилатерализам, заснован врз универзални меѓународни организации како Обединетите нации, кон пофлексибилни и прагматични модели на управување со кризи, предводени од големи сили или коалиции на држави.
За земји како Косово, кои поради политички блокади, не се дел од организации како Обединетите нации, овој формат создава дополнителна можност за вклучување во новата безбедносна архитектура што ја обликуваат САД.
Во овој контекст, членството на Косово во Мировниот одбор е во согласност и со стратешката ориентација за надворешни работи на Косово и со доминантните теориски толкувања во литературата за меѓународни односи за однесувањето на малите држави во анархичен меѓународен систем.
Според ова толкување, едно од најкарактеристичните однесувања на малите држави во меѓународниот систем, насочено кон гарантирање на нивната безбедност и опстанок, е активното вклучување во мултилатерални договори и институции секогаш кога тие се проценуваат како релевантни, како и барањето и одржувањето поддршка од моќните држави во системот со цел обезбедување заштита, партнерства и пристап до стратешки ресурси.
Оваа теоретска логика јасно се рефлектира и во случајот со Косово. За Косово, цената на ваквото членство е минимална, додека потенцијалните придобивки се конкретни и остварливи. Во услови кога државата и понатаму е надвор од клучните меѓународни организации како Обединетите нации, Европската унија и НАТО – не поради недостаток на политичка волја или институционален капацитет, туку поради перзистентни политички блокади поврзани со статусот – секоја можност за институционално вклучување добива зголемено стратешко значење.
Таквиот пристап е веќе инкорпориран во Стратегијата за безбедност на Косово, но и во нацрт-стратегијата за надворешна политика, која го гледа членството во меѓународни иницијативи и организации како инструмент за консолидирање на државноста и меѓународната субјективност на земјата.
Безбедносната димензија ја прави оваа одлука уште поважна. Безбедноста на Косово останува директно поврзана со неговите односи со САД и присуството на НАТО во земјата. Не треба да се заборави дека враќањето на претседателот Трамп во Белата куќа беше проследено со неизвесност и вознемиреност во Приштина, поради неговиот нетипичен и често непредвидлив стил на политичко донесување одлуки, како и неизвесноста околу ставот што САД ќе го задржат кон регионот.
Во овој контекст, членството на Косово во иницијатива иницирана од администрацијата на Доналд Трамп функционира како двоен инструмент: од една страна како механизам за политичка гаранција, а од друга како канал за директен и континуиран ангажман со американската администрација. Со ваквиот чекор, Косово го зацврстува своето стратешко партнерство со Вашингтон и се позиционира не како пасивен објект на американската надворешна политика, туку како активен субјект на соработка, способен да придонесува во заеднички иницијативи.
Оваа димензија има особено значење во односите со Србија. Секое усогласување на Косово со американските политички приоритети – а особено со иницијативи поврзани со администрацијата на Трамп – го стеснува маневарскиот простор на Белград да ги инструментализира регионалните тензии за сопствени политички цели. Зголеменото присуство на Косово во процеси поддржани од Вашингтон ја намалува можноста Србија еднострано да влијае врз меѓународните наративи за Косово.
Придонесот на Косово кон овој форум можеби е скромен по големина, но значаен по суштина. Косово е речиси школски пример за постконфликтно градење мир и градење држава.
Искуството на Косово во транзицијата од војна кон градење институции, управувањето со меѓуетничките односи и интеракцијата со меѓународни мисии ја прави додадена вредност за слични процеси во други земји.
Критиките што доаѓаат од одредени земји членки на Европската Унија кон оваа американска иницијатива не треба да претставуваат ограничувачки фактор при донесувањето одлуки на Косово. Фактот дека Европската унија веќе 17 години одржува статусна неутралност кон Косово сериозно ја релативизира тежината на ваквите критики. Дополнително, повеќе од три години ЕУ не покажува ни институционална подготвеност да го разгледа барањето на Косово за членство,
Во овој контекст, Косово не треба да се чувствува обврзано автоматски да го хармонизира секој чекор од својата надворешна политика со онаа на ЕУ во 100% од случаите.
Членството на Косово во Мировниот одбор е прагматична одлука во еден брзо менувачки меѓународен систем. Тоа служи за неговата безбедност, го зајакнува сојузот со Соединетите Американски Држави, го проширува просторот за дипломатско маневрирање и му дава на Косово активна улога и придонес во градењето на мирот.
Во меѓународен систем во кој старите правила постепено ја губат својата сила и моќ, а паралелно се обликуваат нови, пофлексибилни механизми на моќ и влијание, малите држави што умеат рано и промислено да се позиционираат имаат значително поголеми шанси да ги заштитат и унапредат своите интереси. Во овој случај, Косово го прави токму тоа.
