Инклузија на децата со попреченост во средното образование во Република Северна Македонија: глобализација, дигитализација и индивидуализација – компаративни перспективи

Весна Јовческа

Апстракт

Овој труд ги истражува современите трендови, системските промени и оперативните предизвици во инклузивното средно образование во Република Северна Македонија, анализирани низ концептуалната тријада глобализација, дигитализација и индивидуализација. Потпирајќи се на компаративна рамка, студијата го споредува македонскиот модел со образовните системи на Хрватска и Србија за да ги идентификува институционалните добри практики, структурните бариери и можните насоки за реформи. Имплементацијата на инклузивното средно образование во Северна Македонија формално започна во учебната 2025/2026 година, поттикната од новодонесениот Закон за изменување и дополнување на Законот за средното образование. Поради неодамнешниот почеток, емпириските податоци за нејзината долгорочна ефикасност се оскудни. Затоа, оваа студија ги синтетизира раните структурни показатели, квалитативната системска подготвеност и историските поуки наследени од основното образование. На глобално ниво, инклузивното образование е поттикнато од меѓународни конвенции како што е Конвенцијата на ОН за правата на лицата со попреченост (UNCRPD), со која инклузијата се утврдува како неотуѓиво човеково право. Сепак, локалната реалност открива постојан јаз меѓу прогресивните законски рамки и нивното системско спроведување. Ова истражување ја нагласува клучната потреба од робусни регионални структури за поддршка, стандардизирана примена на асистивната технологија и премин од механичка кон автентична мултидисциплинарна соработка при изготвувањето на индивидуалниот образовен план (ИОП). Со воведување локално приспособени верзии на хрватскиот децентрализиран советувачки модел и на српските мобилни мрежи за поддршка, Северна Македонија може да премине од номинално, физичко сместување на учениците со попреченост кон вистинска когнитивна и социјална инклузија.

Клучни зборови: инклузивно образование; средно образование; дигитализација; индивидуален образовен план (ИОП); асистивни технологии; регионални ресурсни центри